Pratite nas na društvenim mrežama:
Povreda ligamenta kolena je, u poslednje vreme kod sportista, u porastu. U sportskoj literaturi odoma?io se termin sportsko koleno. Sveže povrede ligamentarnog aparata kolena u suštini predstavljaju teške distorzije kolena, koje ako se neadekvatno le?e vremenom izazivaju teška ošte?enja kinematike kolena Prema Bousqet-u pod teškom distorzijom kolena podrazumeva se: izolovana povreda LCA; izolovane povrede zadnjeg unutrašnjeg ugla ili popliteusa, izolovane povrede zadnjeg unutrašnjeg ugla sa dezinsercijom meniskusa i najmanje dve ili više povrede kapsulo ligamentarnog aparata kolena.
Kako povre?ujemo koleno
Povrede ligamenata kolena naj?eš?e se javljaju kada do?e do prekora?enja pozicije stabilnosti kolenog zgloba usled prekomerne nekontrolianosti kinemati?ke energije. Ova energija može biti egzogenog i endogenog porekla. Analiziraju?i koleno najopasnij povrede se dešavaju kada do?e do prekora?enja pozicije stabilnosti bez mogu?nosti izbegavanja ekcesivne kinemati?ke energije. Tada se kost i ligamenti ponašaju kao visceroelasti?ni sistem kod koga u zavisnosti od brzine elongacijone sile dolazi do interligamentarnih ruptura, dok su male brzine pra?ene otrgnu?ima koštanih ligamentarnih pripoja.
Mehanizam dejstva sile koji izaziva ošte?enje kapsulo ligamentarnog aparata kolena zavisi od vrste dejstvuju?e sile, odnosno mesta njegovog dejstva i položaja u momentu delovanja sile. Na osnovu iskustva direkne sile daju uvek teže povrede nego li prekomerni pokreti.
Mehanizmi povre?ivanja su: a) mehanizam ?istog valgusa, b) mehanizam ?istog varusa, c) mehanizam valgus – spoljašnja rotacija, d) mehanizam varus – unutrašnja rotacija, e) mehanizam hiperekstenzije i f) mehanizam delovanja u sagitalnoj ravni.
Mehanizmi povre?ivanja kolena
Nestabilnost kolena je gubljenje ravnoteže usled, bežanja centra gravitacije izvan ta?ke oslonca. Bousqet razlikuje ?etiri vrste nestabilnosti kolena: a) refleksna nestabilnost, b) mehani?ka nestabilnost, c) funkcionalna nestabilnost, d) dinami?ke nestabilnosti.
Rotatorna netabilnost nastaje usled podele tibijalnog platoa na ?etiri kvadranta i uslovljava podelu rotatorne nestabilnosti na ?etiri grupe: a) anteromedijalne rotatorne nestabilnosti, b) anterolateralne rotatorne nestabilnosti, c) posterolateralne rotatorne nestabilnosti, d) posteromedijalne rotatorne nestabilnosti.
Složena nestabilnost ne postoji jedinstveni pristup u nastanku složene nestabilnosti kolena. I pored toga što postoje opre?na shvatanja o podeli koju je dao Kennedy mi ?emo je ovde prezentirati. Deli se u tri grupe i to: a) složene anteromedijalne – anterolateralne rotatorne nestabilnosti, b) složene anterolateralne – posterolateralne rotatorne nestabilnosti, c) složene anteromedijalne – posteromedijalne rotatorne nestabilnosti.
Hroni?ne ligamentne povrede kolena nazivaju se hroni?nom nestabilnoš?u kolena. Witvoet je definišu?i nestabilnost duhovito rekao da je nestabilnost ono što pacijent subjektivno ose?a, a laksitet kolena je ono što ?emo mi svojim pregledom objektivno ustanovimo.
Dijagnostika povrede ligamentarnog aparata kolena se postavlja na osnovu: a) ispitivanje povre?enog o na?inu povre?ivanja, b) fizikalni pregled, c) pregled u opštoj anesteziji, d) radiografski snimak kolena, e) artroskopski pregled, f) ispitivanje povre?enog o na?inu povre?ivanja.
Povrede ligamenta kolena u sportskomedicinskoj praksi po u?estalosti na prvom mestu su kolateralni ligamenti, pa slede prednji ukršteni ligamenti i na kraju zadnji ukršteni ligamenti.
Koje ligamente naj?eš?e povre?ujemo
Kolateralni ligamenti kolena – imaju zadatak da se suprostavljaju silama koje teže da sa jedne ili druge strane razdvoje kondile femura i tibije. Povrede medijalnog kolateralnog ligamenta javljaju se u tri stepena u zavisnosti od težine povre?ivanja:
a) Prvi stepen – to su distenzione povrede (elongacione distorzije) kod fudbalera i skijaša. Povreda je pra?ena oštrim bolom, ali sportista nastavlja sa sportskom aktivnoš?u. Za ovu povredu karakteristi?ni su bolovi u toku no?i i sportista ne može da spava, prisutnost palpatornog bola na kondilijarnim pripojima ligamenata (tkz. smu?arska ta?ka) bolna osetljivost se poja?ava usled forsirane abdukcije potkolenice a zglobni prostor je neosetljiv i bez znakova ligamentarne nestabilnosti.
b) Drugi stepen – povrede ovog stepena odlikuju se delimi?nim rascepom ligamenata (laceraciona distorsia) javlja se naj?eš?e na medijalnom ligamentu i sa neposrednom pojavom otoka zbog prisutne hemoragije. Bolna osetljivost je naj?eš?e na jednom od ligamentarnih pripoja koja se poja?ava laterizacijom potkolenice, naro?ito na spoljnu rotaciju u lakoj fleksiji. Nekad je izražena lateralna nestabilnost lakšeg stepena ali ne kod ekstenzije ve? fleksije od 10. stepeni jer tada dolazi do relaksacije prednjeg ukrštenog ligamenta.
c) Tre?i stepen – povrede ovog stepena su i najteže to su naj?eš?e rupturacione distorsie. U trenutku povre?ivanja sportista oseti žestok bol uz utisak da je iš?ešeno koleno. Pri pokušaju da nastavi sportsku aktivnost sportista ima ose?aj da ?e mu potkolenica skliznuti ispod femura prema unutrašnjem delu. Pojavljuje se otok (hematros), izražena palpatorna bolna osetljivost na gornjem ili donjem pripoju, a nekad i duž celog ligamenta. Zbog potpunog prekida ligamenta nema refleksnog spazma, a bol se poja?ava na pokušaj lateralizacije potkolenice.
Kod nekih autora sre?emo i ?etvrti stepen povrede ligamenata gde porede povrede kolateralnog ligamenta dolazi i do povrede i prednjeg ukrštenog ligamenta. Javlja se odmah otok i krvni izliv, kao i znaci lateralne nestabilnosti pri punoj ekstenziji.
Ukršteni ligamenti kolena – direkno se suprostavljaju silama koje nastoje da razdvoje zglobne površine femura ili pomere tibiju ispod femura napred ili pozadi.
Prednji ukršteni ligament
Ligamentum cruciatum anterior dug je oko 4 cm i zategnut je u punoj ekstenziji pri fleksiji od 20 do 50 stepeni. Naj?eš?e se povre?uje sa medijalnim kolateralnim ligamentom i to naj?eš?e u abdukciji, hiperekstenziji, hiperfleksiji, i spoljašnjoj rotaciji. Prednja ukrštena veza se ?esto prekida dejstvom posebnog mehanizma pri povredama medijalnog meniskusa, a u slu?aju blokade kada se koleno forsirano ekstenzira preko interponiranog tkiva. Istegnu?e ligamenta, a posebno prednje ukrštenog je ?esta sportska povreda. Njegov osnovni zadatak je da pove?a stabilnost kolenog zgloba. Istegnu?e ligamenta se relativno brzo rešava, dok naprsnu?a sa sobom povla?e i kidanje hrskavice kolena (meniskusa, naj?eš?e medijalnog). Povreda nastaje usled jakog i silovitog udarca u koleno i iskretanja kada je koleno savijeno i hiperekstenziji (kada je ispruženo). Ova povreda je ?esta u kontaktnim sportovima, u sportovima sa loptom, u zimskim sportovima, a ligament se može pokidati i nehoti?nim saplitanjem i gaženjem fudbalske ili teniske lopte. Javlja se bol, otok, i krv unutar kolena. Kretanje je ograni?eno, javlja se uko?enost kolena. Koleno je nestabilno, a simptomi se mogu razviti za nekoliko sati. Ovo su najteže povrede za ovaj ekstremitet, jer ligamenti poja?avaju stabilnost kolenog zgloba, ali na žalost i ?esta pojava i naj?eš?e se operativnim zahvatom završavaju
Zadnji ukršteni ligament - (ligamentum cruciatum posterior) je po sastavu ?vrš?i od prednjeg ligamenta. Prilikom ekstenzije kolena zateže se zadnji deo, a prilikom fleksije prednji deo ligamenta. Pri spoljnoj rotaciji potkolenice zateže se zadnji deo, a pri unutrašnjoj rotaciji potkolenice pod tenzijom je ceo ligament. Povreda ovog ligamenta nastaje forsiranom spoljnom rotacijom femura sa fiksiranim stopalom i kolenom u fleksiji i adukciji. Povreda može nastati i forsiranim pomeranjem potkolenice unapred pri flektiranom položaju ili pri padu na flektorno koleno, kada sile deluju na gornji deo tibije. Povrede ukrštenih ligamenata prvog i drugog stepena mogu se prevideti jer simptomatologija nije jasna. Povrede tre?eg stepena su pra?ene ja?im bolom, nesposobnoš?u pokreta, otokom sa jasno izraženom nesdtabilnoš?u. Abdukcioni test sa otvaranjem medijalne pukotine zgloba ekstenziji govori u prilig rupture prednje ukrštene veze a dijagnoza se postavlja artorafskim ili artroskopskim nalazom.
Zadnji ligament – (ligamentum posterior) poja?ava zadnju zglobnu ?auru kolena i suprostavlja se silama hiperekstenzije (maksimalna zategnutost javlja se u ekstenziji) U težim slu?ajevima ovi mehanizmi mogu uzrokovati avulzione prelome tibijalnih bodlji ili avulzione rupture ukrštenih ligamenata.
Le?enje svežih ligamentarnih povreda u akutnoj fazi je operativnim putem i to odmah, jer funkcionalni rezultati su mnogo bolji nego li operativni zahvati kod hroni?ne nestabilnosti.